Nöbetçi Eczaneler
ABD-İsrail-İran gerilimi petrol fiyatlarını 110 doların üzerine taşıdı. Trump’ın açıklamaları sonrası Brent petrol 90 dolar bandına geriledi.
Orta Doğu’da tırmanan ABD-İsrail-İran gerilimi küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Savaşın 10. gününde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutması ve Körfez ülkelerindeki petrol tesislerini hedef alan saldırılar, petrol fiyatlarını kısa sürede tarihi bir sıçramaya taşıdı. Brent petrolün bir günde yüzde 25’e varan artışla 110 doların üzerine çıkması, son yılların en sert fiyat hareketlerinden biri olarak kaydedildi. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın savaşın sona erebileceğine yönelik açıklamaları sonrası petrol fiyatları hızla gerileyerek 85-90 dolar bandına çekildi.
Hürmüz Boğazı Krizi Petrolü Zirveye Taşıdı
Savaşın enerji piyasalarına en büyük etkisi Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşti. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu stratejik geçiş noktasından sağlanıyor. İran’ın boğazı kapalı tutması ve Körfez ülkelerindeki enerji tesislerini hedef alması arz endişelerini artırarak fiyatların hızla yükselmesine neden oldu.
Brent petrol savaş öncesinde yaklaşık 70 dolar seviyesinde işlem görüyordu. Çatışmaların başlamasıyla birlikte fiyatlar hızla yükseldi ve geçen hafta 88,89 dolara kadar çıktı. Savaşın 10. gününde ise petrol fiyatları 110 doların üzerine çıkarak pandemi sonrası dönemin en sert yükselişlerinden birini yaşadı.
Uzmanlara göre bu sıçramanın arkasında üç temel faktör bulunuyor:
Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin aksaması
Körfez ülkelerindeki petrol tesislerinin hedef alınması
Küresel enerji arzında oluşan belirsizlik
Bu gelişmeler yalnızca petrol piyasasını değil, doğal gaz piyasalarını da etkiledi. Avrupa’da doğal gaz fiyatlarının bir günde yüzde 30 artarak 69,50 euro seviyesine yükselmesi, enerji krizinin geniş bir alana yayıldığını gösterdi.
Trump’ın Açıklaması Piyasaları Sakinleştirdi
Petrol fiyatlarındaki yükseliş uzun sürmedi. ABD Başkanı Donald Trump’ın savaşın büyük ölçüde sona yaklaşabileceğini açıklaması ve Hürmüz Boğazı’nın kontrol altına alınabileceğini söylemesi piyasaların yönünü değiştirdi.
Trump, yükselen petrol fiyatlarını “ABD ve dünyanın güvenliği için ödenecek küçük bir bedel” olarak nitelendirirken, İran’ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatıldığını savundu. Bu açıklamalar enerji piyasalarında risk algısını düşürdü.
Sonuç olarak Brent petrol fiyatı yüzde 10’dan fazla düşerek yaklaşık 90 dolar seviyesine geriledi. Bu sert geri çekilme, jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerindeki etkisini bir kez daha ortaya koydu.
Enerji Fiyatları Küresel Ekonomiyi Nasıl Etkileyebilir?
Petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş ve ardından gelen düşüş, küresel ekonomide belirsizliği artıran önemli bir faktör olarak değerlendiriliyor. Enerji fiyatları özellikle şu alanlarda doğrudan etkili oluyor:
1. Enflasyon: Petrol fiyatlarının yükselmesi ulaştırma ve üretim maliyetlerini artırarak enflasyon baskısını güçlendiriyor.
2. Enerji ithalatçısı ülkeler: Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde petrol fiyatlarının yükselmesi cari açık üzerinde baskı oluşturabiliyor.
3. Finans piyasaları: Petrol fiyatlarındaki ani dalgalanmalar borsalarda volatiliteyi artırarak yatırımcı davranışlarını etkileyebiliyor.
Bu nedenle enerji piyasalarındaki gelişmeler yalnızca petrol sektörü için değil, küresel finans sistemi için de kritik öneme sahip.
Türkiye’de Akaryakıt Fiyatları ve Eşel-Mobil Sistemi
Petrol fiyatlarındaki artış doğrudan akaryakıt fiyatlarına yansıyabiliyor. Türkiye’de geçmiş dönemlerde uygulanan eşel-mobil sistemi, uluslararası petrol fiyatlarındaki yükselişlerin tüketiciye doğrudan yansımasını sınırlamak amacıyla kullanılmıştı.
Bu sistemde petrol fiyatları ve döviz kurundaki artış nedeniyle oluşan zamların bir kısmı Özel Tüketim Vergisi’nden (ÖTV) karşılanıyor. Örneğin 10 liralık bir artışın yalnızca küçük bir kısmı pompa fiyatına yansırken geri kalan bölüm vergi indirimiyle dengelenebiliyor.
Ancak petrol fiyatlarının uzun süre yüksek kalması durumunda bu tür mekanizmaların sürdürülebilirliği zorlaşabiliyor.
Enerji Piyasalarında Belirsizlik Sürüyor
Uzmanlara göre petrol fiyatlarının önümüzdeki dönemdeki yönünü üç temel faktör belirleyecek:
Orta Doğu’daki askeri gelişmeler
Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin durumu
küresel enerji talebi ve üretim dengesi
Savaşın uzaması durumunda petrol fiyatlarının yeniden 100 doların üzerine çıkabileceği, gerilimin azalması halinde ise fiyatların 80-90 dolar bandında dengelenebileceği değerlendiriliyor.
Enerji piyasaları açısından bakıldığında, Orta Doğu’daki gelişmeler küresel petrol fiyatları üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor. Bu nedenle yatırımcılar ve politika yapıcılar bölgedeki gelişmeleri yakından takip ediyor.